Bij het uitvoeren van een survey-onderzoek kan er van alles misgaan. Een van de belangrijkste problemen is het optreden van non-respons. Non-respons is het verschijnsel dat we van iemand die in de steekproef is getrokken de gewenste informatie niet krijgen.

Non-respons leidt ertoe dat we minder gegevens krijgen dan we van plan waren. Dat leidt in principe niet tot onjuiste conclusies. Wel zullen de onzekerheidsmarges in de schattingen groter zijn. We kunnen dus minder nauwkeurig schatten.

De situatie is ernstiger wanneer de non-respons selectief is. Dit verschijnsel doet zich voor als, ten gevolge van non-respons, bepaalde groepen onder- of oververtegenwoordigd zijn in het onderzoek. Gedraagt een ondervertegenwoordigde groep zich duidelijk anders met betrekking tot de te onderzoeken kenmerken dan de oververtegenwoordigde groep, dan leidt dit tot een vertekening in de uitkomsten. Anders gezegd: een schatting valt systematisch te hoog of te laag uit.

De non-respons kan verschillende oorzaken hebben. Daarom is het goed de non-¬respons op basis van deze oorzaken in groepen te verdelen. Uit onderzoek van non-respondenten is gebleken dat de diverse groepen nogal kunnen verschillen in hun effecten op de schattingen. Elk type non-respons kan leiden tot een ander soort vertekening.

Niet thuis	Weigering	Niet in staat

Eerst moeten we contact maken met de personen die we hebben geloot in de steekproef. Als dat niet lukt, dan noemen we dat non-respons als volg van geen contact.

Is het wel gelukt om contact te maken, dan kunnen we vaststellen of ze behoren tot de doelpopulatie. Is dat niet het geval, dan zijn we klaar. Ze horen dan niet thuis in de steekproef. Ze hoeven daarom geen vragenlijst in te vullen. We kunnen deze personen negeren als een gevallen van overdekking. Behoren deze personen wel tot de doelpopulatie, dan moeten we ze overhalen om mee te werken aan het onderzoek. Lukt dat niet dan is er sprake van non-respons als gevolg van weigering.

Ook al behoren geselecteerd personen tot de doelpopulatie en willen ze meewerken aan het onderzoek, dan kunnen er toch nog omstandigheden zijn die het onmogelijk maken om mee te werken. Voorbeelden zijn ziekte of taalproblemen. Er is dan sprake van non-respons omdat ze niet in staat zijn om mee te werken.

Als geselecteerde personen behoren tot de doelpopulatie, het mogelijk is contact met ze te leggen, ze ook wel willen meewerken en er geen andere omstandigheden zijn die dat verhinderen, dan pas is er sprake van respons.

In het land Samplonië staan de verkiezingen voor de deur. Vooral de Nationale Ouderen Partij (NOP) lijkt veel aanhang te hebben. We voeren een opinieonderzoek uit omte schatten hoeveel procent van de kiezers denkt te gaan stemmen op die partij. Om te kijken hoe goed die schatting is, herhalen we het trekken van de steekproef een groot aantal malen. Voor elke steekproef bepalen we het percentage stemmers op de NOP. Zo krijgen we een hele reeks schattingen. Daarvan wordt een histogram gemaakt.

Om een reeks simulaties uit te voeren, moeten we eerst de omvang van de steekproef instellen. Dat kan door klikken op het groene vierkantje onder Steekproef. Na elke keer klikken verschijnt een andere waarde. Er kan worden gekozen uit een omvang van 200, 400 of 800.

We kunnen ook kiezen of er non-respons moet optreden in het onderzoek.Dat doen we door te klikken op het groene vierkantje onder Non-respons. In deze demonstratie neemt de non-respons toe met de leeftijd. Bij jongeren is de kans op respons gelijk aan 80%, bij mensen van middelbare leeftijd is die kans 50% en bij de ouderen is de kans op respons nog maar 20%.

We starten de simulatie door te klikken op Start.

Waarom zijn de schattingen te laag? Dat komt omdat ouderen ondervertegenwoordigd zijn in de steekproeven. De non-respons is vooral hoog bij die ouderen. En het zijn nu net ook de ouderen die op de NOP stemmen. Kortom, er zitten steeds te weinig NOP-stemmers in de steekproef.

Merk op dat bij het optreden van non-respons de variatie in de waarde van de schattingen groter is. Ook dat is een effect van non-respons. Immers, non-respons leidt tot kleiner steekproeven, en dus tot grotere onzekerheidsmarges.